Józef Przybyszewski
Biografia
Józef Przybyszewski, ps. „Grzymała”, „Grajewski” (ur. 28 października 1906 w Grajewie – zm. 9 lipca 1972 w Warszawie) był polskim politykiem, działaczem państwowym i oficerem Narodowej Organizacji Wojskowej, związanym z konspiracją w czasie II wojny światowej.
Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej, był działaczem Związku Harcerstwa Polskiego, m.in. przybocznym w I DH. W 1927 ukończył gimnazjum w Grajewie, rozpoczął studia filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie podjął naukę w seminarium duchownym w Częstochowie; przerwał to z powodu zdrowotnych przyczyn lub podjęcia działalności politycznej.
Od 1930 związany ze Stronnictwem Narodowym (m.in. sekretarz zarządu okręgowego w Łomżyod 1932/4) i Obozem Wielkiej Polski. Pracował w łomżyńskiej drukarni tygodnika „Życie i Praca”, redagował dwutygodnik OWP „Młodzi”. W pierwszej instancji skazany za inspirowanie antyżydowskich zamieszek w Radziłowie z 23 marca 1933, w drugiej instancji uniewinniono go. Dwukrotnie skazywany na karę aresztu i grzywny za rozpowszechnianie fałszywych informacji. W czerwcu 1934 aresztowany po zabójstwie Bronisława Pierackiego, skierowany do Berezy Kartuskiej, a następnie powrócił do Łomży, a w 1936 przeniósł się do Warszawy.
W okresie okupacji działał w konspiracyjnych strukturach Stronnictwa Narodowego „Kwadrat” i Narodowej Organizacji Wojskowej pod pseudonimami „Grzymała” i „Grajewski”. W strukturach NOW osiągnął rangę podporucznika, został inspektorem Komendy Głównej, a także szefem działów zaopatrzenia (1939–1941) i finansów. Jesienią 1943 mianowany Delegatem Rządu na województwo białostockie, przybył do Białegostoku w listopadzie 1943. Ze względu na stan zdrowia od stycznia do maja 1944 przebywał ponownie w Warszawie, po czym powrócił na Białostocczyznę i m.in. wydał dwie odezwy związane zwkroczeniem wojsk sowieckich do Polski. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 ujawnił się jako wojewoda białostocki wobec wojsk radzieckich, rozpoczął urzędowanie 2/3 sierpnia i wtedy też powołał Ryszarda Gołębiewskiego na prezydenta Białegostoku. W mieście funkcjonowały wówczas trzy konkurujące ze sobą ośrodki władzy (poza podziemnym także władza polskich komunistów podległych PKWN i Miejska Rada Delegatów Ludu Pracującego); 3–4 sierpnia milicja i wojsko zakazały mu działalności. 7/8 sierpnia 1944 aresztowany przez NKWD razem z Gołębiewskim i czterema innymi osobami. Był więziony kolejno w Moskwie, Charkowie oraz obozach w Diagilewie koło Riazania i Griazowcu.
Powrócił do Polski w listopadzie 1947, miał ukrywać się na Pomorzu. Przez pół roku więziony następnie w więzieniu mokotowskim przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Po zwolnieniu pracował jako dyrektor firmy „Pion” i w strukturach Samopomocy Chłopskiej. Ze względu na inwigilację przez kilka lat przebywał na wsi. Od 1954 kierował Zbiornicą Materiałów Wtórnych w Warszawie, później był zastępcą kierownika w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych „Inco”. Ze względu na stan zdrowia przeszedł na rentę inwalidzką.
Odznaczony m.in. Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Walecznych oraz Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.