Szczyt w Gdańsku: państwa wschodniej flanki o zagrożeniu ze strony Rosji
Gdańsk miejscem drugiego spotkania państw wschodniej flanki
W Gdańsku odbył się Szczyt Wschodniej Flanki, zorganizowany równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy. W spotkaniu uczestniczyli prezydenci Litwy i Rumunii oraz premierzy Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji. W rozmowach brali udział również przedstawiciele instytucji europejskich, w tym przewodnicząca Komisji Europejskiej i komisarz do spraw obrony. Głównym tematem była koordynacja działań państw najbardziej narażonych na skutki agresywnej polityki Rosji.
Było to drugie spotkanie w tym formacie. Pierwszy szczyt odbył się w Helsinkach w 2025 roku. Uczestnicy podkreślili, że format został powołany po to, aby państwa położone na północy i wschodzie Europy mogły wspólnie planować działania dotyczące bezpieczeństwa. Chodzi o kraje graniczące z Rosją, Białorusią i Ukrainą lub bezpośrednio odczuwające skutki napięcia w regionie.
"Cieszę się, że kolejny raz wschodnia flanka z pełnym wsparciem Unii Europejskiej pokazała dziś pełną jedność oraz solidarność. Niech to będzie znak ostrzegawczy dla tych, którzy planują coś złego wobec nas"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
"Polska od lat nalegała, aby obrona wschodniej flanki była odpowiedzialnością całej UE. Dlatego dziś w tym gronie rozmawialiśmy z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Podczas wspólnego wystąpienia po spotkaniu wskazano, że bezpieczeństwo wschodnich granic nie jest wyłącznie sprawą państw położonych najbliżej zagrożenia. Liderzy podkreślili, że jest to odpowiedzialność całej Unii Europejskiej. Zaznaczono również znaczenie ścisłej współpracy z partnerami po drugiej stronie Atlantyku. Uczestnicy rozmów zgodnie wskazywali, że utrzymanie relacji obronnych ze Stanami Zjednoczonymi pozostaje ważnym elementem systemu bezpieczeństwa Europy.
"Nie mamy wątpliwości, że obecność i współpraca z USA dobrze służy bezpieczeństwu Europy i państw wschodniej flanki"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
"Ustanowiliśmy ten format wspólnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszłym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy się po raz drugi i ważne jest, abyśmy kontynuowali te prace"
Petteri Orpo, Premier Finlandii
Deklaracja Gdańska i wspólna ocena zagrożeń
Najważniejszym rezultatem spotkania była Deklaracja Gdańska. Sygnatariusze zapisali w niej, że Rosja pozostaje największym, bezpośrednim i długoterminowym zagrożeniem dla bezpieczeństwa, pokoju i stabilności w obszarze euroatlantyckim. To wspólne stanowisko ma znaczenie dla dalszego planowania wojskowego, wydatków obronnych i współpracy państw regionu. Deklaracja obejmuje także zobowiązanie do dalszego wzmacniania wspólnych zdolności obronnych.
W dokumencie i wystąpieniach po spotkaniu podkreślono konieczność szerokiego wsparcia dla Ukrainy. Chodzi o pomoc militarną, finansową i polityczną. Państwa uczestniczące w szczycie poparły także dalszą integrację Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi. Jednocześnie zapowiedziano rozwój wspólnych projektów obronnych, modernizację infrastruktury oraz dalsze zwiększanie wydatków na bezpieczeństwo.
"Podzielamy bez wyjątku opinię, że sytuacja jest bardzo niestabilna. Można spodziewać się rozmaitego typu eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Będziemy chcieli przygotować się jako grupa państw bezpośrednio wystawionych na to ryzyko, bo graniczących z Rosją, Białorusią, Ukrainą"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
"Potrzebne są nam mechanizmy niezbędne do planowania i przygotowania obywateli. Robimy coś więcej niż ochrona terytorium. Chronimy zasady, które łączą nasze kraje. Bezpieczeństwo flanki stanowi o naszym bezpieczeństwie. Nie odwlekajmy tego."
Gitanas Nauseda, Prezydent Litwy
Dla mieszkańców państw położonych przy wschodniej granicy te ustalenia oznaczają przede wszystkim dalsze inwestycje w infrastrukturę i systemy bezpieczeństwa. W praktyce chodzi o drogi, połączenia logistyczne, ochronę granic, zabezpieczenie portów i obiektów strategicznych oraz lepsze przygotowanie administracji i obywateli na sytuacje kryzysowe. Wypowiedzi uczestników wskazywały, że bezpieczeństwo ma być traktowane szerzej niż tylko przez pryzmat działań wojskowych. Obejmuje ono również planowanie cywilne i odporność państw na presję zewnętrzną.
Wydatki obronne rosną w całym regionie
Jednym z najczęściej powtarzanych tematów podczas szczytu były nakłady na obronność. Polska została wskazana jako jedno z państw liderujących pod względem poziomu wydatków na obronę i bezpieczeństwo. Podano, że łączne wydatki bezpośrednio na obronę oraz na obszary z nią związane mają sięgnąć 7 proc. To poziom, który ma wzmacniać potencjał obronny państwa i jednocześnie umacniać relacje z partnerami amerykańskimi.
"Na obronę bezpośrednio i na rzeczy związane z obroną to będzie 7%, więc udział rzeczywiście bardzo duży, bardzo solidny"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Wysokie wydatki deklarują także inni uczestnicy formatu. Premier Estonii poinformował, że w ostatnich sześciu miesiącach podjęto wiele działań wzmacniających bezpieczeństwo, a poziom wydatków obronnych Estonii wynosi 5,4 proc. PKB. Ta skala pokazuje, że kraje położone najbliżej zagrożenia ponoszą duży ciężar finansowy związany z ochroną nie tylko własnego terytorium, ale też całego regionu.
"Ostatnie 6 miesięcy to czas podejmowania wielu ważnych działań dla wzmocnienia obronności i bezpieczeństwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatków Estonii na obronność"
Kristen Michal, Premier Estonii
- pierwszy szczyt państw wschodniej flanki odbył się w Helsinkach w 2025 roku
- spotkanie w Gdańsku było drugim szczytem w tym formacie
- Polska zapowiedziała przeznaczenie 7 proc. na obronę i obszary z nią związane
- Estonia zadeklarowała wydatki obronne na poziomie 5,4 proc. PKB
- z programu SAFE kraje wschodniej flanki wykorzystują 76 mld euro
- uczestnicy wskazywali na działania podejmowane w ciągu ostatnich 6 miesięcy
Komisarz Andrius Kubilius zwrócił uwagę, że to właśnie państwa wschodniej flanki wykorzystują znaczną część środków z programu SAFE. Według przedstawionych danych jest to 76 mld euro. Taki podział środków ma odzwierciedlać realne potrzeby bezpieczeństwa na obszarach najbardziej narażonych na zagrożenia. Oznacza to także przyspieszenie projektów obronnych i inwestycji, które w kolejnych latach mogą wpływać na funkcjonowanie regionu.
"Te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na obronność, biorąc odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Jeśli spojrzeć na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystują właśnie kraje flanki wschodniej. To dzieje się w imię solidarności całej Europy"
Andrius Kubilius, komisarz
Bałtyk, Morze Czarne i przygotowanie obywateli
Podczas szczytu zwracano uwagę, że bezpieczeństwo flanki wschodniej nie kończy się na granicach lądowych. Premier Rumunii Nicușor Dan zaznaczył, że jedność powinna obejmować północ i południe oraz rozciągać się od wschodu do zachodu, w tym także na obszar Morza Czarnego. To sygnał, że zagrożenia są analizowane szeroko i dotyczą zarówno regionu bałtyckiego, jak i południowo-wschodniej części Europy.
Znaczenie ochrony zasobów morskich podkreślił premier Szwecji Ulf Kristersson. Wskazał, że szwedzkie władze kontynuują zdecydowane działania wobec tzw. floty cieni, przy jednoczesnym podtrzymywaniu zasad prawa międzynarodowego. Według jego słów chodzi o obronę zasobów morskich znajdujących się na flance wschodniej, zwłaszcza na Morzu Bałtyckim. Dla mieszkańców regionu oznacza to większą uwagę państw na bezpieczeństwo szlaków morskich, infrastruktury podwodnej i dostaw.
"Szwedzkie władze wciąż działają w sposób zdecydowany wobec floty cieni, podtrzymując prawo międzynarodowe. Bronimy zasobów morskich znajdujących się na flance wschodniej, na Morzu Bałtyckim"
Ulf Kristersson, Premier Szwecji
"Potrzebujemy siły, aby zapewnić pokój"
Ulf Kristersson, Premier Szwecji
Wypowiedzi uczestników spotkania wskazywały także na potrzebę przygotowania obywateli do działania w niestabilnym otoczeniu bezpieczeństwa. Chodzi o tworzenie mechanizmów planowania, reagowania kryzysowego i wzmacniania odporności państw. Takie działania mogą oznaczać dalsze inwestycje w systemy alarmowe, ochronę infrastruktury krytycznej, szkolenia i procedury dla administracji. Spotkanie w Gdańsku zakończyło się potwierdzeniem jedności państw wschodniej flanki oraz pełnego wsparcia Unii Europejskiej dla działań wzmacniających bezpieczeństwo regionu.